Duogáš
Sámedikki ásaheapmi 1989:s vuođđuduvvo hui ollu vealaheaddji dáruiduhttinpolitihka julggašteapmái mii vulggii juo 1800-logus. Sámit leat gillán vealaheami stáhta bealis mii masá goaridii olles kultuvrra, muhto sámi vuoigatvuođaid oidnosii boahtin ja Sámedikki ásaheapmi ii leat boađus dušše boasttolágan stáhtalaš politihkas. Sámediggi ja sámi vuoigatvuođat leat maiddái boađus das ahte sámit leat leamaš ja leat ain sierra álbmot geain lea sin iežaset árbevierut ja ásahusat, mat guhkkit áiggi historjjálaš perspektiivvas leat leamaš iešheanalaččat.
Sámit leat unnitlogus Norggas ja nu eai juvssage ovdan dábálaš demokráhtalaš orgánaid bokte mat leat vuođđuduvvon eanetlohkodemokratiijai. Dasto lea sámiin go lea álgoálbmot riekti váikkuhit sin boahtteáigái dainna lágiin ahte sihkkarastit ja ovddidit sin giela, kultuvrra ja servodateallima. Vuođđolága paragráfas § 110A čuožžu ahte:
«Stáhta eiseválddit leat geatnegahttojuvvon lágidit dilálašvuođaid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodateallima.»
Dasto lea Norga geatnegahttojuvvon sámiid ektui earret eará čuovvovačča bokte Sámeláhka, Finnmárkkuláhka, Plána- ja huksenláhka, Kulturmuitoláhka, Boazodoalloláhka, Oahpahusláhka ja Báikenammaláhka.
«Stáhta eiseválddit leat geatnegahttojuvvon lágidit dilálašvuođaid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodateallima.»
Vuoigatvuođat
”Ráđđehus atná iežas sámepolitihka deaŧalaš vuođusin ahte Norggas stáhta álgovuolggalaččat vuođđuduvvui guovtti álbmoga – sámiid ja dážaid – eanaguovllu ala, ja ahte goappašiid álbmogis lea seamma vuoigatvuohta ja seamma gáibádus beassat gárgedit iežas kultuvrra ja giela. Dát prinsihpalaš ovttaárvosašvuohta lea nannejuvvon Vuođđolága §:s 110A.”
Konsultašuvdnašiehtadus
Miessemánu 11. b. 2005 vuolláičáliiga sámi áššiid dalá stáhtaráđđi Erna Solberg ja sámedikki dalá presideanta Sven-Roald Nystø šiehtadusa movt konsultašuvnnat galget doaimmahuvvot stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka. Sámediggi dohkkehii šiehtadusa geassemánu 1. b. 2005 mii nannejuvvui gonagaslaš resolušuvnna bokte suoidnemánu 1. b. 2006.
Konsultašuvdnašiehtadus ii atte Sámediggái biehttalanvuoigatvuođa áššiin mat váikkuhit sámi beroštumiid. Formálalaš mearrádusaid dahket ain stáhta eiseválddit ja Stuorradiggi.
Ortnet addá baicce Sámediggái váikkuhanfámu ja vejolašvuođa guldaluvvot, mii lea ge maiddái šiehtadusa ulbmilin. Dalle go lea soahpameahttunvuohta Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka, de boahtá dat oidnosii dalle go áššit meannuduvvojit ráđđehusas dahje stuorradikkis.
Loga eambbo